του π. Αντωνίου Χρήστου
Αγαπητοί Αναγνώστες συνήθως όταν ακούμε τη λέξη «άσκηση»,
ο νους των περισσοτέρων τρέχει αυτόματα σε γυμναστήρια ή στην καλύτερη περίπτωση, σε απόκοσμους ερημίτες που ζουν σε σπήλαια τρώγοντας ελάχιστα. Όμως, στην Ορθόδοξη παράδοση, η ασκητικότητα δεν είναι ένα «χόμπι» για λίγους εκλεκτούς ούτε μια τιμωρία ή απαξίωση του σώματος. Είναι η ίδια η «ανάσα» της Εκκλησίας, ένας τρόπος ζωής που αφορά κάθε πιστό, ανεξάρτητα από το αν ζει στην καρδιά μιας θορυβώδους πόλης ή στην ησυχία ενός μοναστηριού.
Πάνω από τους Αγίους και από όλα τα παραδείγματα είναι ο ίδιος ο Κύριος το Σάββατο μετά τα Φώτα βλέπουμε ότι αποσύρεται στην Έρημο για 40 ολόκληρες ημέρες και νύχτες και πειράστηκε από τον Διάβολο με τους τρεις πειρασμούς. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που ο Ιανουάριος, ο πρώτος μήνας του «πολιτικού» έτους (για την Εκκλησία μας η αρχή της Ινδίκτου είναι ο Σεπτέμβριος), είναι γεμάτος από μνήμες μεγάλων ασκητών των «γιγάντων» της ερήμου. Από την αρχή του χρόνου, η Εκκλησία μάς παρουσιάζει πρότυπα ζωής που επαναπροσδιορίζουν τις προτεραιότητές μας. Γιορτάζουμε τον Μέγα Βασίλειο (1/1), τον Ιωάννη τον Πρόδρομο (7/1), τον Μέγα Άγιο Αντώνιο, τον καθηγητή της ερήμου 17/1, τον Άγιο Μακάριο (19/1), Τον Άγιο Ευθύμιο (20/1, τον Άγιο Θεοδόσιο τον Κοινοβιάρχη (11/1, αλλά και τους Τρεις Ιεράρχες και ξεχωριστά (1/1 Μ. Βασίλειος, 25/1 Άγιος Γρηγόριος, 27/1 Ανακομιδή Αγίου Χρυσοστόμου) και όλους μαζί (30/1).
Αυτές οι γιορτές δεν είναι απλώς ιστορικές υπενθυμίσεις. Είναι ένα πνευματικό «προσκλητήριο». Μας θυμίζουν ότι ο καινούργιος χρόνος δεν ξεκινά μόνο με ευχές για υλική ευημερία, αλλά με την πρόσκληση να ανακαλύψουμε την εσωτερική μας ελευθερία. Οι ασκητές αυτοί μας δείχνουν ότι ο άνθρωπος ολοκληρώνεται όχι όταν καταναλώνει και κατέχει τον πλούτο και όσο το δυνατόν περισσότερα υλικά αγαθά, αλλά κυρίως όταν αγαπά περισσότερο.
Βέβαια πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι στην Ορθοδοξία, η άσκηση δεν είναι ποτέ αυτοσκοπός. Δεν ασκούμαστε για να γίνουμε «πνευματικοί αθλητές» και να καμαρώνουμε για τα κατορθώματά μας. Άσκηση σημαίνει κάτι πολύ βαθύτερο την μεταποίηση της φιλαυτίας σε φιλοθεΐα και φιλανθρωπία. Είναι η προσπάθεια του ανθρώπου να ελευθερώσει τη θέλησή του από τα πάθη (τον εγωισμό, τον θυμό, την πλεονεξία) ώστε να χωρέσει μέσα του η Χάρη του Αγίου Πνεύματος.
Όπως λέει και η ετυμολογία της λέξης, είναι μια «προπόνηση» της ψυχής. Στόχος δεν είναι η θανάτωση του σώματος, αλλά η «θανάτωση των παθών». Το σώμα για εμάς είναι ναός του Αγίου Πνεύματος, γι' αυτό και το ασκούμε, δεν το μισούμε. Το θέλουμε σύμμαχο, όχι δυνάστη. Εδώ επίσης χρειάζεται άλλη μια σημαντική διευκρίνιση: Η ασκητικότητα δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο των μοναχών. Η Εκκλησία δεν χωρίζει τους πιστούς σε «πρώτης και δεύτερης κατηγορίας». Η κλήση για αγιασμό είναι κοινή για όλους. αγάμους και εγγάμους και αποτελεί μια κοινή πορεία και στόχο που είναι ο αγιασμός, απλά διαφέρει το μονοπάτι, ο τρόπος του αγιασμού και ο βαθμός άσκησης.
Για τους Μοναχούς: Η άσκηση εκφράζεται μέσα από την υπακοή στον Γέροντα, την ακτημοσύνη και την παρθενία, μέσα σε ένα περιβάλλον πλήρους αφιέρωσης στον Θεό.
Για τους Εγγάμους: Η άσκηση εκφράζεται μέσα από την υπομονή στις δυσκολίες της καθημερινότητας, την αλληλοπεριχώρηση με τον/τη σύζυγο, την ανατροφή των παιδιών με θυσιαστική αγάπη και τον περιορισμό του ατομικού θελήματος για χάρη της οικογενειακής ενότητας.
Και στις δύο περιπτώσεις, η ουσία είναι η ίδια: η έξοδος από το «εγώ». Ο μοναχός κάνει υπακοή στον ηγούμενο, ο έγγαμος κάνει «υπακοή» στις ανάγκες της οικογένειάς του. Και οι δύο καλούνται να νηστέψουν, να προσευχηθούν και να ελεήσουν. Αλλάζει μόνο το σχήμα, όχι το περιεχόμενο.
Σε αυτό το σημείο του άρθρου μας, επειδή πολλοί ρωτάνε, θα δώσουμε πρακτικούς τρόπους άσκησης στην καθημερινότητα. Πώς μπορεί, λοιπόν, ένας σύγχρονος χριστιανός να ασκηθεί πρακτικά μέσα στον κόσμο; Φυσικά δεν χρειάζεται να κάνει κανείς ακρότητες για να αρχίσει να ζει ασκητικά. Η άσκηση ξεκινά από τα μικρά και τα καθημερινά:
α) Η Νηστεία: Δεν είναι μόνο η αποχή από συγκεκριμένες τροφές. Είναι η άσκηση της εγκράτειας. Όταν λέμε «όχι» σε μια τροφή, μαθαίνουμε να λέμε «όχι» και στις παρορμήσεις μας. Είναι η πρώτη νίκη της βούλησης πάνω στην ανάγκη.
β) Η Προσευχή: Ακόμα και πέντε λεπτά ειλικρινούς διαλόγου με τον Θεό το πρωί και το βράδυ είναι άσκηση. Είναι η προσπάθεια να μαζέψουμε τον νου μας από τον κατακερματισμό των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των προβλημάτων.
γ) Η εγκράτεια - Ο Περιορισμός της Κατανάλωσης: Ζούμε σε μια εποχή που μας επιβάλλει να θέλουμε πάντα τα περισσότερα και τα νεότερα. Το να επιλέξεις να ζήσεις με τα απαραίτητα, αποφεύγοντας τη σπατάλη, είναι μια κορυφαία πράξη ασκητικότητας σήμερα.
δ) Η Συγχώρεση: Ίσως η πιο δύσκολη άσκηση. Το να καταπιείς τον θυμό σου, να μην ανταποδώσεις την προσβολή και να κάνεις χώρο στην καρδιά σου για τον «δύσκολο» συνάνθρωπο, είναι η ασκητική του πνεύματος στην πράξη.
ε) Η Λατρευτική Ζωή: Η συμμετοχή στα Μυστήρια, ιδιαίτερα στην Εξομολόγηση και τη Θεία Ευχαριστία, είναι το θεμέλιο. Χωρίς τη Χάρη του Θεού, η άσκηση κινδυνεύει να γίνει μια στείρα ηθικολογία ή ένας πνευματικός εγωισμός.
Κλείνοντας το άρθρο μας, ας συνειδητοποιήσουμε ότι η ασκητικότητα στην Ορθοδοξία δεν είναι θλίψη, είναι χαρμολύπη. Είναι η γλυκιά κούραση εκείνου που ανηφορίζει ένα βουνό ξέροντας ότι στην κορυφή τον περιμένει το φως. Καθώς διανύουμε αυτόν τον Ιανουάριο, περιτριγυρισμένοι από τις μορφές των Αγίων Ασκητών, ας θυμηθούμε ότι η πνευματική ζωή δεν είναι θεωρία, αλλά πράξη. Η άσκηση είναι ο τρόπος να κρατάμε την καρδιά μας ζωντανή, ευαίσθητη και έτοιμη να δεχτεί την αγάπη του Χριστού.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου