Αξίζει να μελετούμε την Παλαιά Διαθήκη;

Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΩΣΗΕ.

του αρχιμ. Ιακώβου Κανάκη

Λέγεται ότι η εποχή των προφητών έχει περάσει ανεπιστρεπτί και δεν υπάρχει λόγος αναφοράς των λόγων τους στην εποχή μας. Τα όσα θα αναφερθούν θα καταρρίψουν με ευκολία τη θεώρηση αυτή. Πιστεύουμε ότι οι προφητικές προσεγγίσεις έχουν θέση κυρίως στην εποχή μας.

 Προφήτης καταρχάς, είναι αυτός που μιλά αντί του Θεού. Όχι μόνο αυτός που προλέγει μελλοντικά γεγονότα αλλά αυτός που αποτελεί το «στόμα του Θεού» στη γη. Ένας εκ των προφητών με αυτή την έννοια είναι ο Ωσηέ. Ήταν γιός κάποιου Βεερή, καταγόταν από το Ισραηλιτικό Βασίλειο  όπου και έδρασε. Γνωρίζουμε ότι είχε λάβει μόρφωση και παιδεία, όπως επίσης ότι έζησε σε αγροτική περιοχή τον 8ο αιώνα π.Χ. Η  εποχή αυτή χαρακτηρίζεται από κοινωνική αναρχία και αναστάτωση. Ο θρησκευτικός συγκρητισμός, η οργιαστική λατρεία, και η τυπικότητα σ᾽αυτήν  χαρακτηρίζουν το θρησκευτικό επίπεδο, ενώ φαινόμενα καταπιέσεως και καταδυναστεύσεως των αδυνάτων χαρακτηρίζουν το ηθικό επίπεδο. Το σημαντικότερο όμως που μας προσφέρει η διδασκαλία του αφορά σ᾽αυτόν τον Ίδιο το Θεό. Τον ονομάζει ενσάρκωση της αγάπης. Μια έκφραση που θυμίζει και παραπέμπει στην Καινή Διαθήκη και για τον λόγο αυτόν έχει χαρακτηριστεί ως «Ο Ευαγγελιστής της αγάπης της Παλαιάς Διαθήκης». Παραλληλίζει την σχέση του ανθρώπου και του Θεού με τη σχέση των συζύγων. Όσο στενή είναι η σχέση αυτών τόση θα πρέπει να είναι και η κοινωνία μεταξύ του πιστού και του Θεού. Η σχέση αυτή ιστορικά δημιουργήθηκε όταν ο Θεός κάλεσε τον Ισραήλ να συνάψει μαζί του διαθήκη. Διαταράχθηκε όμως η διαθήκη αυτή όταν οι Ισραηλίτες κατέλαβαν τη γη της Επαγγελίας και ξέχασαν τον αληθινό Θεό τους, ερωτοτροπώντας με τα είδωλα. Τη στάση τους αυτή ο προφήτης ονομάζει μοιχεία. Ο προσδιορισμός του Θεού ως ενσαρκωμένη αγάπη αναλύεται σε δύο επιμέρους σημεία: «Ως γνώση του Θεού και ως αγάπη προς τον πλησίον». Η γνώση σε αυτή την περίπτωση δεν αφορά σε μια στείρα γνώση αλλά στο βίωμα της εμπιστοσύνης στο Θεό, στην πίστη προς Εκείνον. Καλλιεργείται όμως μέσα από την αγάπη, τη φροντίδα και τη μέριμνα προς τον συνάνθρωπο. Όταν δεν υπάρχει αυτή, λειτουργούν οι πνευματικοί νόμοι και επέρχεται η καταστροφή.

Ένα σημαντικό σημείο της διδασκαλίας του προφήτη είναι η αποδοχή και διάδοση της παράδοσης που παρέλαβε από τον προηγούμενο από αυτόν προφήτη. Παραλαμβάνει την περί δικαιοσύνης διδασκαλία του προφήτη Αμώς και έτσι ενώ παρουσιάζει τον Θεό ως αγάπη δεν ξεχνά ότι είναι και Θεός δικαιοσύνης. Ένα ακόμα θέμα το οποίο θίγει ο προφήτης στη διδασκαλία του είναι η ασέβεια των ιερέων. Αν και είναι λεπτός και ευαίσθητος, χρησιμοποιεί σκληρή γλώσσα. Ληστές και δολοφόνους χαρακτηρίζει τους ιερείς. Εκτός των κληρικών δριμύς είναι ο λόγος του για τους πολιτικούς. Στηλιτεύει ο προφήτης όχι μόνο την απιστία και σκληροκαρδία τους αλλά και τη χρησιμοποίηση της «θρησκείας» για την εξυπηρέτηση των σκοπών τους. Στην περίπτωση αυτή ο γνήσιος προφήτης πρέπει να επέμβει και να ελέγξει τον θεομπαίχτη πολιτικό, κρατικό λειτουργό. Όταν θίγεται ή διώκεται η πίστη δικαιούται ο θρησκευτικός λειτουργός να εμπλέκεται στα πολιτικά δρώμενα. Ένα επιπλέον χαρακτηριστικό της προσωπικότητας του προφήτη είναι η διατύπωση της αλήθειας, η οποία όπως τότε έτσι και τώρα, κοστίζει. Ο Ισραήλ στρερούμενος κατάλληλου-ουσιαστικού πνευματικού επιπέδου όχι μόνο δεν δέχεται τις νουθεσίες και προφητικές  του ρήσεις αλλά αντίθετα  ονόμαζε τον προφήτη ανόητο και τρελό.

Είναι πολλά τα σπουδαία της διδασκαλίας του αλλά άν όσα ειπώθηκαν ήταν πολλά και θέλετε να δοθεί σε μια έκφραση μόνο η πεμπτουσία των λόγων του θυμηθείτε τί μας λέει ότι ζητάει ο Θεός από τον άνθρωπο: «Αγάπην επιθυμώ και όχι θυσίες, γνώσιν του Θεού και όχι ολοκαυτώματα» (Ωσ.6,6)

Δαβίδ ὁ προφητάναξ.

 τοῦ ἀρχιμ.Ἰακώβου Κανάκη

Ἀπό τίς μεγάλες καί σημαντικές προσωπικότητες τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης εἶναι ὁ βασιλιάς Δαβίδ. Εἶναι πρόσωπο πού ἐγκωμιάζεται στά ἱερά κείμενα μέ ἰδιαίτερους χαρακτηρισμούς ὅπως «ἄνδρας τῆς καρδιᾶς τοῦ Θεοῦ» (Α´ Βασ. 13,14) καί «δοῦλος Θεοῦ» (Δ´ Βασ. 8,19. Ψλ. 17,1), ὅπου ὁ δοῦλος ἔχει θετική ἔννοια. Εἶναι εὐγενής, ὡραῖος, δυναμικός καί μεγάθυμος. Ἔχει ἔντονα συναισθήματα, θρηνεῖ, ὅπως ἔκανε μέ τόν θάνατο τοῦ Σαούλ, τιμᾶ τούς νεκρούς, ὅπως ἔγινε μέ τόν Ἰωνάθαν τοῦ ὁποίου μετέφερε τά ὀστᾶ στόν τάφο τοῦ πατέρα του ( Β´Βασ. 23,14). Τά ἐγκώμια πλείστα ἀλλά ἐξ αὐτῶν δέν μποροῦμε νά παραλείψουμε τό ἀκόλουθο:

«Ὅποιος δίκαια κυβερνᾷ ἀνθρώπους

αὐτός βασιλεύει μέ φόβον Θεοῦ,

αὐτός μοιάζει πρός τήν αὐγήν, ὅταν ὁ ἥλιος ἀνατέλλῃ

μέσα εἰς ἕνα ἀσυννέφιαστο πρωΐ,

πρός τό καινούργιο τῆς γῆς χορτάρι ὕστερα ἀπό τήν βροχή». (Β´ Βασ. 23,3-4)

Ὁ Δαβίδ ἐγκωμιάζεται γιά πολλά ἀπό τά ἔργα του. Ὑπῆρξε σπουδαῖος στρατιωτικός, σπάνια πολιτική φυσιογνωμία καί φυσικά θρησκευτικός ταγός. Γιά ὅλα αὐτά τά πεδία πού ἔδρασε λαμβάνουμε πληροφορίες ἀπό τά βιβλία Βασιλειῶν καί Ψαλμῶν. Γνωρίζουμε ἀπό αὐτά ὅτι ἦταν ὁ νεώτερος γιός τοῦ Ἰεσσαί, ὁ ὁποῖος καταγόταν ἀπό τήν Βηθλεέμ. Σέ νεαρή ἡλικία χρίεται ἀπό τόν Σαμουήλ βασιλιάς τοῦ Ἰσραήλ (Α´ Βασ. 16,12 ἑξ). Πῶς γίνονται μερικές φορές τά πράγματα; Ὁ παροξυσμός μεταξύ τοῦ Σαμουήλ καί τοῦ Σαούλ ἔφερε τόν δεύτερο, θά λέγαμε σήμερα, στήν κατάσταση τῆς κατάθλιψης. Ὁ Δαβίδ ὅμως ἦταν μουσικός καί ἔτσι μέ  τίς μελωδίες του κέρδισε τήν συμπάθεια τοῦ Σαούλ, ὁ ὁποῖος τόν τίμησε πολύ, καθιστώντάς τον ὑπασπιστή του (Α´Βασ.16,18) καί δίδοντάς του γιά σύζυγο τήν κόρη του (Α´ Βασ. 19,18 ἑξ.). Στό παλάτι ὁ Δαβίδ συνδέεται μέ δυνατή φιλία μέ τόν γιό τοῦ Σαούλ, τόν Ἰωνάθαν (Α´Βασ.18,27). Μέ τό πέρασμα τῶν ἐτῶν ἀποκτᾶ δύναμη ἐνῶ ἡ ἀποκορύφωση τῆς δυνάμεως αὐτῆς γίνεται μέ τήν γνωστή νίκη του κατά τοῦ Γολιάθ. Ὅμως πάντοτε τά πάθη τῶν ἀνθρώπων κάνουν τήν ἐμφάνισή τους καί ἔτσι ὁ ἀσθενής Σαούλ ὑποπτεύεται τόν γιό του καί τόν Δαβίδ ὡς διαδόχους του στόν θρόνο. Ὁ Δαβίδ  παίρνει τά μέτρα του καί ἔτσι ἀπομακρύνεται μέν ἀπό τό παλάτι ἀλλά ζητᾶ βοήθεια καί ὑποστήριξη τόσο ἀπό τόν Σαμουήλ ὅσο καί ἀπό τόν  προφητικό κύκλο (Α´Βασ.19,18 ἑξ). Ἐξαιτίας τῆς καταδίωξης μετακινεῖται ἀπό τόπο σέ τόπο, προσωρινά στήν ἔρημο Ζίφ, πού βρίσκεται δυτικά τῆς ἐρήμου τοῦ Ἰούδα (Α´Βασ.23,14)  καί τελικά καταλήγει στήν χώρα τῶν Φιλισταίων, πού ἦταν ἐχθροί τοῦ Ἰσραήλ. Ἐκεῖ τόν δέχονται μέ χαρά ἀλλά καί ἐπιφυλακτικότητα, διότι τούς παρεξένευσε ἡ ἐκεῖ ἐγκατάστασή του. Τό χειρότερο ὅμως εἶναι ἄλλο× οἱ Φιλισταῖοι κήρυξαν πόλεμο στό Ἰσραήλ ἐκμεταλλευόμενοι τήν ἀπουσία του καί μάλιστα τοῦ ζήτησαν τό ἀκραῖο, νά ἐκστρατεύσει μαζί τους, δηλαδή τοῦ ζήτησαν νά πολεμήσει ἐναντίον τῆς πατρίδας του. Τό δίλλημα ἦταν μεγάλο γιατί ἡ πιθανή ἄρνησή του θά ὁδηγοῦσε τήν θανάτωσή του. Ἡ λύση δίνεται ἀπό τούς Φιλισταίους, οἱ ὁποῖοι δέν ἐμπιστεύονται τόν Δαβίδ καί ἔτσι ἀναθέτουν τήν ἀπομάκρυνσή του στόν Ἀγχοῦς (Α´Βασ.29,1 ἑξ.). Οἱ Φιλισταῖοι κυριεύουν τό Ἰσραήλ καί φονεύουν τούς Σαούλ καί Ἰωνάθαν. Ἡ θλίψη τοῦ Δαβίδ γιά τά γενόμενα γίνεται θρῆνος, ψαλμός, μοιρολόϊ, μέ λυρικό τρόπο περιγράφει τά συναισθήματά του. Παρά τήν λύπη του ὅμως εἶναι ἡ ὥρα νά ἀναλάβει μεγαλύτερη εὐθύνη, αὐτή τῆς διακυβέρνησης τῆς πατρίδας του. Ὅλων τά βλέμματα εἶναι στραμένα ἐπάνω του. Τό πρῶτο πού συμβαῖνει εἶναι ἡ χρίση του ὡς βασιλιά ἀπό τούς ἄνδρες τοῦ Ἰούδα (Β´Βασ.2,4). Ὅμως ἐκεῖνος ἔχει ἄλλο, μεγαλόπνοο ὅραμα, τήν συνένωση ὅλων ὑπό τήν ἡγεσία του. Αἰσθάνεται δυνατός γιατί ἔχει τόν λαό νά τόν ἀκολουθεῖ. Πράγματι, κατορθώνει τό μέγιστο ὅλων τῶν ἐποχῶν, ἑνώνει τά δύο βασίλεια. Ἐπιπλέον καταφέρνει τό ἔργο τῆς ἐπικράτησης καί παγίωσης αὐτῆς τῆς ἕνωσης. Ὡς πολιτικός καί θρησκευτικός ἡγέτης γνωρίζει ὅτι γιά νά ἔχει διάρκεια τό ἑνωμένο βασίλειο θά πρέπει νά διέπεται ἀπό κοινά στοιχεῖα. Ἔτσι δημιουργεῖ κοινή πρωτεύουσα τοῦ κράτους τήν ὁποία καθιστᾶ καί κοινή θρησκευτική πρωτεύουσα. Εἶναι διορατικός καί χαρισματικός. Προκειμένου νά εὐαρεστήσει ὅλες τίς φυλές ἐκλέγει πρωτεύουσα σέ οὐδέτερο ἔδαφος, καί αὐτή ἦταν ἡ Ἰερουσαλήμ, ἡ ὁποία μέχρι τότε βρισκόταν στά χέρια τῶν Ἰεβουσαίων (Β´Βασ.5,8 ἑξ.). Στό πολιτικό σκηνικό κινεῖται σθεναρά γιά τήν ἐξουδετέρωση τῶν Φιλισταίων, οἱ ὁποῖοι ἦταν μόνιμοι ἐχθροί του, ἀργότερα τούς Μωαβῖτες, τούς Ἀμμωνῖτες, τούς Ἐδωμῖτες κ.ἄ. Ἐπιπλέον ἡ Ἰερουσαλήμ εἶναι τοιχισμένη πού καί αὐτό ἀποτελεῖ σημαντικό παράγοντα γιά μιά πρωτεύουσα.

          Ὅπως ἐλέχθη ἦταν ἀνάγκη νά καταστεῖ καί θρησκευτική πρωτεύουσα. Πρός τήν κατεύθυνση αὐτή προχωρᾶ σέ μιά εὐφυῆ καί τόλμηρη πράξη, μεταφέρει στήν Ἰερουσαλήμ τήν Κιβωτό τῆς Διαθήκης,  ὅ,τι πιό ἱερό γιά τούς Ἰσραηλῖτες. Ἡ πράξη του αὐτή δήλωνε ὅτι πλέον ὁ Θεός θά «κατοικεῖ» στήν πρωτεύουσα καί ἔτσι ὅλοι οἱ πιστοί, «πᾶσαι αἱ φυλαί τοῦ Ἰσραήλ», θά πρέπει νά προσέρχονται σ᾽ αὐτήν γιά νά λαμβάνουν τήν βοήθειά Του. Ὅμως στό θρησκευτικό ἐπίπεδο ὁ Δαβίδ προχωρᾶ καί σέ κάτι ἄλλο ἐξαιρετικά πρωτότυπο. Ἐξαγγέλλει τήν ἀνοικοδόμηση ναοῦ γιά νά τοποθετήσει τήν Κιβωτό τῆς Διαθήκης. Ἡ βούλησή του γιά τό θέμα θά βρεῖ τούς προφητικούς κύκλους ἐναντίον του. Θεώρησαν τό ἐγχείρημα ὡς μή παραδοσιακό καί ὡς ἀπαράδεκτο νεωτερισμό καί ἀνάγκασαν τόν βασιλιά νά παραιτηθεῖ τῆς διάθεσής του ( Β´Βασ.7,1 ἑξ.). Ἐκτός αὐτῶν μέ τήν ἔννοια ὅτι ὁ βασιλιάς εἶχε τήν ἀντίληψη ὅτι ἦταν «χριστός Κυρίου» ἐμφανίζεται νά δρᾶ ὡς ἱερέας. Σέ σημαντικές στιγμές τῆς ζωῆς του χρησιμοποιεῖ τό Ἐφώδ μέσω τοῦ ὁποίου ζητᾶ ἀπό τόν Θεό ἀπάντηση γιά φλέγοντα θέματα.

 Ὁ Δαβίδ κατόρθωσε τό ἀκατόρθωτο. Ἡ χώρα του ἐπεκτάθηκε σέ ἔκταση, σέ δύναμη, σέ ὅλα τά ἐπίπεδα στόν ὕψιστο βαθμό, τόσο ὅσο δέν εἶχε ἐπιτευχθεῖ ποτέ. Βοηθούμενος ἀπό τήν παρακμή τῶν ἄλλοτε ἰσχυρῶν Αἰγυπτίων, Βαβυλωνίων, Ἀσσυρίων, γίνεται κραταιός καί δυνατός. Ὅμως δυστυχῶς τά πάθη δέν κάνουν σέ κανέναν διάκριση. Ἐμφυλοχωροῦν παντοῦ, καί ἔτσι ὁ Δαβίδ ἀπό τόν Ζενίθ θά φθάσει στό ἀπώλυτο ναδίρ. Ἕνα ἠθικό παράπτωμα γίνεται ἡ ἀρχή τῆς φθορᾶς του. Ἡ λουόμενη Βηρσαβεέ καί  ὁ δόλιος θάνατος τοῦ συζύγου της εἶναι τά λάθη τοῦ Δαβίδ γιά τά ὁποῖα θά θρηνήσει μέ τήν καρδιά του. Ὁ ἔλεγχος τοῦ προφήτου Νάθαν σφοδρός ἀλλά πιό σφοδρός ὁ ἔλεγχος τῆς συνείδησης. Ὅλη ἡ τραγωδία τῆς πίστης καί ὅλη ἡ ἔμπνευση πού δημιουργεῖ ἡ μετάνοια βρίσκεται διατυπωμένη μοναδικά στόν 50ο ψαλμό. Ἔμεινε παροιμιώδης ἡ φράση «ἡ μετάνοια τοῦ Δαβίδ». Μετά τήν ἁμαρτία λειτουργοῦν οἱ πνευματικοί νόμοι καί ἔτσι ἡ μία πτώση ὁδηγεῖ σέ ἄλλη μεγαλύτερη. Ἡ διοίκηση τοῦ κράτους ἐξαιτίας καί τῆς προχωρημένης ἡλικίας τοῦ βασιλιά παραλύει (Β´Βασ.15,1). Σημειώνονται ἀντιδράσεις ἀπό τόν λαό πού πνίγονται στό αἷμα προκαλώντας τήν ὀργή τοῦ Θεοῦ. Ὁ βασιλιᾶς ἐγκαταλείπει «γυμνόπους» τήν πόλη πού ἵδρυσε. Σχῆμα ὀξύμωρον! Λίγο ἀργότερα θά λάβει μιά πληγή ἀκόμα, θά ζήσει τόν θάνατο τοῦ παιδιοῦ του Ἀβεσσαλώμ (Β´Βασ.18,33). Ἐκτός τῶν παραπάνω ὁ Δαβίδ ἔμεινε στήν ἱστορία καί ἀργότερα στήν θεολογία ὡς τύπος τοῦ Μεσσία, ὁ ὁποῖος θά προέλθει ἀπό τό δαβιτικό γένος, «ὡς ἄλλος ἐπανακάμπτων Δαβίδ» (Μιχ.5,1. Ἰερ.23,5). Ἀπό τό γένος αὐτό, πού ἀναφέρεται στό πρῶτο κεφάλαιο τοῦ κατά Ματθαῖον Εὐαγγελίου, θά προέλθει κατά σάρκα ὁ Χριστός.

Ὅσα ἀναφέρθηκαν δίνουν ἀφορμές γιά προβληματισμό περί  θρησκευτικῶν, πολιτικῶν καί στρατηγικῶν θεμάτων τοῦ σήμερα. Ἡ μορφή τοῦ προφητάνακτος Δαβίδ τονίζει τήν ὕπαρξη τοῦ  μονοθεΐας σέ μιά ἐποχή θρησκευτικοῦ συγκριτισμοῦ πού μοιάζει μέ τήν σημερινή ἐποχή τῆς πολυπολιτισμικότητα, ἔννοια πού χαρακτηρίζει τίς σύγχρονες κοινωνίες τῆς Εὐρώπης. Ὅμως ταυτόχρονα ὑφίσταται μιά γρήγορη καί κάπως βίαιη ἔλευση ἀμέτρητων ἀνθρώπων πού σχεδόν ἀπαγορεύουν τήν χαρά στούς ἀνθρώπους. Τούς γεμίζουν φόβο. Πῶς θά συνυπάρξει ἡ χαρά τῆς Ἀναστάσεως μέ τήν χαρά ἀπό τήν ἀπώλεια ζωῶν. Ἡ πρῶτη θά νικήσει τήν δεύτερη ὅπως ἔγινε σέ ὅλα στά στάδια τῆς ἱστορίας. Ἄν ζεῖς τήν χαρά νικᾶς τό μῖσος. Ἄν ἔχεις τό φῶς νικᾶς τό σκοτάδι. Ζοῦμε σέ δύσκολες ἐποχές, ἀλλά ὅτι καί ἄν συμβεῖ δέν εἶναι πέρα καί πάνω ἀπό τό σχέδιο τοῦ Θεοῦ. Ὁ Θεός ἦταν καί εἶναι Αὐτός πού πάντα κινοῦσε, κινεῖ καί θά κινεῖ τήν ἱστορία. Ἐμπιστοσύνη σέ Ἐκεῖνον καί ἐγρήγορση. Πάντα θά ὑπάρχουν οἱ ἄνθρωποι πού θά καθοδηγοῦν ὅσους τό ἐπιθυμοῦν ὡς ἀπεσταλμένοι Του. Μακριά λοιπόν ἀπό ψευδοπροφῆτες καί κοντά στούς ἀνθρώπους τοῦ Θεοῦ, πού μποροῦμε, ἄν ὑπάρχουν πνευματικά κριτήρια, νά τούς διακρίνουμε.

Μέ τά χείλη μέ τιμᾶτε ἀλλά ἡ καρδιά σας ἀπέχει μακράν…

                                      ἀρχιμ. Ἰακώβου Κανάκη

Οἱ προφῆτες εἶναι οἱ θεούμενοι τῆς ἐποχῆς τους καί δέν ἀφορᾶ αὐτό σέ μιά ἐποχή μόνο, ἀλλά κάθε ἐποχή ἔχει προφῆτες. Εἶναι οἱ ἴδιοι πού συλλαμβάνουν μέ τό προφητικό τους ὄμμα τό «φάλτσο» τῆς κοινωνίας πού ζοῦν καί στήν συνέχεια δίνουν τήν λύση γιά νά ξεπεραστεῖ. Δέν προλέγουν μόνο τά μέλλοντα συμβαῖνειν ἀλλά ἀποτελοῦν τό στόμα τοῦ Θεοῦ στή γῆ. Κορυφαῖος ἐκ τῶν προφητῶν εἶναι ὁ Ἠσαΐας ἀπό τό βιβλίο τοῦ ὁποίου ἀντλοῦμε συχνά θέματα καί νοήματα, τά ὁποῖα προσπαθοῦμε νά μεταφέρουμε καί νά μοιραζόμαστε. Ἄλλωστε δέν ὑπάρχει τίποτα καλύτερο ἀπό τήν μελέτη τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ.[1]

        Στό 29ο κεφάλαιο τοῦ βιβλίου προφήτης Ἠσαΐας διαβάζουμε δύο στίχους πού πραγματικά μᾶς δίνουν ἔναυσμα γιά μελέτη καί προβληματισμό. Ὁ 13ος στίχος ἀναφέρει: «Καί εἶπε Κύριος× ἐγγίζει μοι ὁ λαός οὗτος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ καί ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν τιμῶσί με, ἡ δέ καρδία αὐτῶν πόρρω ἀπέχει ἀπ᾽ἐμοῦ× μάτην δέ σέβονταί με διδάσκοντες ἐντάλματα ἀνθρώπων καί διδασκαλίας». Δηλαδή: « Καί εἶπεν ὁ Κύριος× Μέ πλησιάζει ὁ λαός οὗτος μέ τό στόμα του μόνον καί μέ τά χείλη των μέ τιμοῦν, ἡ καρδία των ὅμως μακράν ἀπέχει ἀπό ἐμέ× ἀνωφελῶς δέ καί ματαίως μέ σέβονται, διότι διδάσκουν ἐντολάς καί διδασκαλίας ἀνθρώπων καί ὄχι τάς ἰδικάς Μου».[2] Ἡ προφητική αὐτή ἀναφορά ἀσφαλῶς καί ἀφορᾶ στήν ἐποχή μας. Ἐκτός τῶν συνανθρώπων μας πού συνειδητά ἔχουν πάρει ἀπόσταση ἀπό τόν Θεό ὑπάρχει καί ἄλλη μιά μερίδα πού ζοῦν τήν πίστη ὡς «οἰκογενειακή ἀρχή», ὡς μέρος μιᾶς «τοπικῆς παράδοσης». Ἐκεῖνοι προσπαθοῦν νά διαιωνίσουν τίς παραδόσεις τῆς πίστης μόνο καί μόνο γιά νά τό κάνουν χωρίς δηλαδή νά ὑπάρχει ἡ δική τους καρδιακή καί οὐσιαστική συμμετοχή. Ἄλλοι ἔχουν διαμορφώσει μιά δική τους, προσωπική πίστη, τήν ὁποία μάλιστα προσπαθοῦν νά μεταδώσουν ὅπου κρίνουν ὅτι εἶναι δυνατόν. Πρόκειται φυσικά γιά ἕναν διαφορετικό Χριστό πού δέν σχετίζεται μέ Αὐτόν τόν ὁποῖο μᾶς προβάλλει ἡ Ἐκκλησία αἰῶνες τώρα. Ὑπάρχει καί ἀκόμα μιά ὁμάδα ἀνθρώπων πού ζητοῦν «ἰδιωτικές θεῖες Λειτουργίες», στίς ὁποῖες δέν ἐπιτρέπουν νά παρευρεθεῖ κανείς «ξένος», οὔτε κἄν περαστικός στόν ναό ἀγνοώντας ὅτι ὁ Χριστός εἶναι ὁ πρῶτος καί μεγαλύτερος ξένος κατά τό «δός μοι τοῦτον τόν ξένον». Ὑπάρχουν πολλές κατηγορίες ἀνθρώπων πού δημιουργοῦν ἕναν δικός του Θεό καί τόν λατρεύουν στά μέτρα τους. Βρίσκει σέ αὐτούς ἐφαρμογή ὁ προφητικός λόγος «ἡ δέ καρδία αὐτῶν πόρρω ἀπέχει ἀπ᾽ἐμοῦ». Ἡ ἴδια ὅμως φράση ἀφορᾶ καί ὅλους ἐμᾶς πού, ἐνῶ πιστεύουμε σέ ὅτι ἡ Ἐκκλησία ἔχει θεσπίσει μέσω τῶν ἁγίων της, στόν καθημερινό μας βίο πολλές φορές λησμονοῦμε αὐτό πού πιστεύουμε.

        Ἄς δοῦμε ὅμως καί μιά ἀκόμα ἀναφορά τῶν λόγων τοῦ προφήτη. Στόν στίχο Ἠσ.29,16 καθρεφτίζεται ἡ σημερινή παγκόσμια κατάσταση τῶν κοινωνίων, πού ζητοῦν τήν θέωση τῆς τεχνολογίας καί τοῦ ἀνθρωπίνου ναρκισσισμοῦ. Διαβάζουμε στό κείμενο: «Οὐχ ὡς ὁ πηλός τοῦ κεραμέως λογισθήσεσθε; Μή ἐρεῖ τό πλάσμα τῷ πλάσαντι αὐτό× οὐ σύ μέ ἔπλασες; ἤ τό ποίημα τῷ ποιήσαντι× οὐ συνετῶς με ἐποίησας;». « Πόσον πλανῶνται ὅμως φανταζόμενοι, ὅτι θά διαφύγουν τό ὄμμα τοῦ Θεοῦ! Δέν θά ὑπολογισθῆτε ἐνώπιον τοῦ Κυρίου σἄν τόν πηλόν τοῦ κεραμέως; Αὐτός δέν ἔπλασε καί σᾶς; Μήπως θά εἴπῃ αὐτό, πού ἐπλάσθη μέ πηλόν, εἰς ἐκεῖνον, πού τό ἔπλασε: Δέν μέ ἔπλασες σύ. Ἤ μήπως αὐτό πού ἐποιήθη θά εἴπη εἰς ἐκεῖνον πού μέ σκέψιν καί σχέδιον τό ἐποίησε× δέν μέ κατεσκεύασες μέ σκέψιν καί σύνεσιν. Αὐτό θά διδάξη σοφίαν καί σύνεσιν τόν ποιητήν του;».[3]

        Ἐδῶ ὁ Προφήτης διαζωγραφίζει χιλιάδες χρόνια πρίν τά ὅσα θά ὑποστηρίξουν τά ἀνθρωποκεντρικά ρεύματα κυρίως τῆς δύσης. Πρόκειται γιά ἕναν ὑπεράνθρωπο πού μπορεῖ νά κάνει τά πάντα μόνος νομίζοντας ὅτι μπορεῖ νά κλειδώσει τόν Θεό στό χρονοντούλαπο. Ἕνας ἄνθρωπος μέ τεράστιο ἐγώ, πού θεωρεῖ ὁτιδήποτε σχετίζεται μέ τό Θεό στέρηση τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας καί φυσικά κάτι παρωχημένο καί ὀπισθοδρομικό. Ἕνα δημιούργημα πού διατείνεται ὅτι δέν ἔχει δημιουργό. Ἕνας εὔθραυστος πηλός πού ζητᾶ νά κυβερνήσει καί νά ὑποτάξει τά πάντα. Ἕνας ἄνθρωπος πού ὁδηγεῖται στόν ἀφανισμό δρώντας αὐτοκαταστροφικά. Οἱ ἐκφάνσεις τῆς θεώρησης αὐτῆς διαφαίνονται καθημερινά στήν ἐποχή μας ὡς καταστροφή τοῦ περιβάλλοντος καί ὡς πιθανή προετοιμασία ἑνός πυρηνικοῦ πολέμου. Ὅμως τά ὀψόνια τῆς ἁμαρτίας, τῆς ἀστοχίας καί τῆς φιλαυτίας θάνατος. Δέν μπορεῖ ὅμως νά γίνει διαφορετικά ἀλλά νά ἰσχύσουν οἱ πνευματικοί νόμοι πού ἀπορρέουν ἀπό τό «ὁ ὑψῶν ἐαυτόν ταπεινωθήσεται..».[4]

Δέν εἶναι στέρηση ἐλευθερίας ἡ τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ× πραγματική στέρηση ἐλευθερίας προσφέρει ἡ ἀγκίστρωση στά πάθη, κορυφαῖο δέ ἐξ αὐτῶν εἶναι ὁ ἐγωισμός!

---

[1] Ἱεροῦ Χρυσοστόμου,  Εἰς τόν Λάζαρον, λόγος τρίτος, P.G. 48,993.

[2] Ἡ μετάφραση εἶναι ἀπό τό Ὑπόμνημα τοῦ Παν. Τρεμπέλα, Εἰς τόν Προφήτην Ἠσαΐαν, Ἀθῆναι 1990, σ.326.

[3] Ἡ μετάφραση εἶναι ἀπό τό Ὑπόμνημα τοῦ Παν. Τρεμπέλα, Εἰς τόν Προφήτην Ἠσαΐαν, Ἀθῆναι 1990, σ.328.

[4] Λκ.18,14

Ἡ Ἱστορία ἐπαναλαμβάνεται… Προφητικές τομές στήν σύγχρονη ἐποχή

                                                τοῦ ἀρχιμ.Ἰακώβου Κανάκη

Ὅταν προσευχόμαστε στό Θεό λαμβάνουμε συχνά ἀπαντήσεις ἀπό Ἐκεῖνον μέ διάφορους τρόπους. Ἕνας ἐξ αὐτῶν εἶναι μέσα ἀπό τήν μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς. Ὅταν λοιπόν ἀνησυχεῖς γιά τό μέλλον τῆς πατρίδας σου ὁ Θεός σέ ὁδηγεῖ στό θεόπνευστο κείμενο τῆς Βίβλου πού ναί μέν ἀναφέρει ἱστορικά γεγονότα ἀλλά ἡ ἱστορία ἐπαναλαμβάνεται καί Κύριός της εἶναι ὁ Ἴδιος.

            Ὁ προφήτης Ἠσαΐας ἤ Πέμπτος Εὐαγγελιστής, ὡς ἀπεσταλμένος τοῦ Κυρίου, ἀναφέρεται σέ γεγονότα τῆς ἐποχῆς του (8ος αἰώνας π.Χ.) ἀλλά πού ἀφοροῦν σέ ὅλη τήν ἀνθρωπότητα ὅλων τῶν αἰώνων. Μιλᾶ γιά μιά ἐποχή κρίσης καί μᾶς προσφέρει ὡς ἀξονικός τομογράφος τά ὅσα συμβαίνουν στήν σύγχρονη κοινωνία μας καί πιό εἰδικά στήν Ἑλλάδα.

Ἄς δοῦμε μερικά ἀπό τά ἀναφερόμενά του στό 29ο κεφάλαιο τοῦ βιβλίου του.

  «Καί ἔσται ὡς κονιορτός ἀπό τροχοῦ ὁ πλοῦτος τῶν ἀσεβῶν καί ὡς χνοῦς φερόμενος τό πλῆθος τῶν καταδυναστευόντων σε, καί ἔσται ὡς στιγμή παραχρῆμα».[1] « Καί θά γίνῃ σἄν σκόνη, ὁμοία πρός αὐτήν πού δημιουργοῦν καί σηκώνουν ὀπίσω των οἱ τροχοί, ὁ πλοῦτος τῶν ἀσεβῶν καί σάν χνοῦδι πού τό σηκώνει ὁ ἄνεμος τό πλῆθος αὐτῶν πού σέ καταδυναστεύουν, ὦ Ἱερουσαλήμ, καί θά γίνῃ ἡ καταστροφή αὐτή σἄν στιγμή ἀμέσως».[2] Πράγματι ἦταν φοβερό πῶς μέ τήν κρίση τῶν τραπεζῶν κινδύνεψε νά γίνει σκόνη ὁ πλοῦτος-παράνομος ἤ ὄχι- τῶν ἀνθρώπων. Ἔγιναν γιά μιά στιγμή ὅλοι ἴσοι τουλάχιστον στόν οἰκονομικό τομέα.

            Στό ἴδιο κεφάλαιο, στόν 9ο στίχο διαβάζουμε: «Ἐκλύθητε καί ἔκστητε καί κραιπαλήσατε οὐκ ἀπό σίκερα οὐδέ ἀπό οἴνου». Δηλαδή :

« Ἀφοῦ δέν ἐννοεῖτε νά διορθωθῆτε, παραλύσατε καί ἀποβάλετε πάσαν ἠθικήν αἴσθησιν καί περιέλθετε εἰς τήν κατάστασιν τῆς κραιπάλης καί τῆς μέθης, ἡ ὁποία δημιουργεῖται οὐχί ἀπό μεθυστικά ποτά, οὐδέ ἀπό οἶνον, ἀλλ᾽ἀπό τήν τύφλωσιν τῆς ἁμαρτίας».[3]

            Ἐντύπωση προξενεῖ στήν ἐποχή μας ὅτι ἐνῶ ἡ κατάσταση τῆς χώρας εἶναι σχεδόν τραγική τά πάθη τῶν ἀνθρώπων, ὅλων μας, ὄχι μόνο δέν ἐλλατώνονται ἀλλά μᾶλλον αὐξάνουν. Αὐτό φανερώνει τήν πνευματική τύφλωση στήν ὁποία ἀναφέρεται ὁ προφήτης χαρακτηρίζοντάς την : «τύφλωσιν τῆς ἁμαρτίας». Μέ ἁπλό τρόπο στό θέμα αὐτό ἀναφερόταν ὁ ἅγιος Παΐσιος καί ἔλεγε αὐτό ἀκριβῶς ὅτι οἱ ἄνθρωποι στήν ζωή τους βρίσκονται σάν μεθυσμένοι καί ξυπνοῦν ἀπό τήν κατάσταση αὐτή ξαφνικά μέ τόν θάνατό τους. Τόν θάνατο αὐτό ὑπαινίχθηκε καί ὁ Χριστός ὅταν ρωτήθηκε ἀπό τόν μαθητή του ἄν μπορεῖ νά πάει γιά νά θάψει τόν πατέρα του. Ἡ ἀπάντηση τοῦ Χριστοῦ ἦταν: «Ἄφες τούς νεκρούς θάψε τούς ἑαυτῶν νεκρούς

---

[1] Ἠσ. 29,5

[2] Ἡ μετάφραση εἶναι ἀπό τό Ὑπόμνημα τοῦ Παν. Τρεμπέλα, Εἰς τόν Προφήτην Ἠσαΐαν, Ἀθῆναι 1990, σ.322.

[3] Ἡ μετάφραση εἶναι ἀπό τό Ὑπόμνημα τοῦ Παν. Τρεμπέλα, Εἰς τόν Προφήτην Ἠσαΐαν, Ἀθῆναι 1990, σ.324.

Ἡ Ἁγία Γραφή ἀναφέρεται σέ ὅ,τι σήμερα βιώνουν οἱ Ἕλληνες;

                         τοῦ ἀρχιμ.Ἰακώβου Κανάκη

Ἡ μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς εἶναι ἀναπόσπαστο μέρος τῆς πνευματικῆς ζωῆς. Ὅσα ἀναφέρει τό ἱερό αὐτό βιβλίο τῆς Πίστης μας εἶναι ὅλα ὅσα παρέδωσε ὁ Χριστός στούς Ἀποστόλους καί ἐκείνοι μέ τήν σειρά τους σέ ὅλους μας. Τά κείμενά της εἶναι θεόπνευστα καί ὡς τέτοια ἀπαντοῦν στίς ἀπορίες, στίς ἀγωνίες, στά ἐρωτηματικά τῶν ἀνθρώπων. Ὁ καθένας μας προσεύχεται στό Θεό καί ὁ Θεός τοῦ ἀπαντᾶ καί τόν κατευθύνει μέσα ἀπό τά ἱερά κείμενα τῆς Βίβλου, ὅπως καί μέσα ἀπό γεγονότα τῆς καθημερινότητάς του. Διαβάζοντας τά ἀναφερόμενα ἀπό τούς ἱερούς συγγραφεῖς παρατηρεῖται ὅτι ὁ θεῖος λόγος εἶναι πάντοτε ζωντανός καί ἐπίκαιρος. Αὐτό πού ζεῖς, ὅταν πλησίαζεις τά ἁγιογραφικά κείμενα, δέν μοιάζει μέ κανένα βίωμα ἄλλου ἀναγνώσματος. Ὅταν μέ ἀγαθή διάθεση τά προσεγγίζεις σοῦ ἀποκαλύπτεται Αὐτός πού βρίσκεται πίσω ἀπό τίς λέξεις. Δέν εἶναι ἁπλό συντακτικό ἤ ποιητικό σχῆμα λόγου αὐτό μέ τό ὁποῖο οἱ προφῆτες ξεκινοῦν τά λεγόμενά τους. Τό «Τάδε λέγει Κύριος…» δηλώνει ὅτι πράγματι ὁ Θεός εἶναι αὐτός πού μιλᾶ διά τοῦ στόματός τους. Αὐτόν καλούμαστε νά ἀναγνωρίσουμε καί σέ Αὐτόν νά ἐντρυφύσουμε. Ὅμως, ἡ μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς μᾶς ἀποκαλύπτει ὄχι μόνον τόν Χριστό πού φανερώνεται στήν Παλαιά καί τήν Καινή Διαθήκη, ἀλλά καί τήν σωστή ἑρμηνεία τῶν γεγονότων τῆς ζωῆς μας.

Στό βιβλίο προφήτης Ἠσαΐας γίνεται ἀναφορά στήν κοινωνική κατάσταση πού βίωνε ὁ προφήτης τόν 8ο αἰώνα π.Χ. Εἶναι ὁ χρόνος πού ἔζησε καί ἔδρασε. Ξαφνιαζόμαστε ὅμως ἀπό τήν ὁμοιότητα! Ἡ ἱστορία ἐπαναλαμβάνεται μέ διαφορετικά πρόσωπα. Λέει ὁ προφήτης: «Ἡ γῆ ὑμῶν ἔρημος, αἱ πόλεις ὑμῶν πυρίκαυστοι× τήν χώραν ὑμῶν ἐνώπιον ὑμῶν ἀλλότριοι κατεσθίουσιν αὐτή, καί ἠρήμωται κατεστραμμένη ὑπό λαῶν ἀλλοτρίων».[1] « Ἡ γῆ σας ἔγινεν ἔρημος, αἱ πόλεις σας ἔχουν κατακαῆ ἀπό πυρκαϊάς× τήν καλλιεργημένην χώραν σας καί τούς καρπούς μπροστά στά μάτια σας τά κατατρώγουν ξένοι καί ἔχει ἐρημωθῆ καταστρεμμένη ἀπό ξένους λαούς».[2] Πόσο ποιό ἐπίκαιρος θά μποροῦσε νά εἶναι ὁ προφητικός αὐτός λόγος γιά τήν πατρίδα μας; Μιά πλούσια χώρα πού θέλουν νά τήν παρουσιάζουν ὁπωσδήποτε πτωχή! Μιά χώρα πού δέν ἔχει τούς ἄρχοντες αὐτούς γιά νά τήν ὑπερασπίσουν καί νά τήν ἀναδείξουν. Μιά ὄντως πλούσια χώρα σέ φῶς, χρῶμα, πολιτισμό, τέχνες, φιλότιμο, λεβεντιά, ἀρχοντιά παρουσιάζουν ὡς ζητιάνα ἄν –καί αὐτό εἶναι τό παράδοξο- αὐτή τούς δίδαξε τίς μεγάλες καί πανανθρώπινες ἀξίες καί ἀλήθειες. Μά δέν γίνεται αὐτό μόνο γιά τήν Ἑλλάδα ἀλλά καί γιά τήν οἰκουμένη ὁλόκληρη. Ὑπάρχει ἡ βούληση γιά προγραμματισμένη καί ὀργανωμένη πορεία στό σκότος.

Ὁ προφήτης μας διδάσκει πολλά ἀπό τά κείμενά του. Κάνει καί κάτι ἰδιαιτέρως σπουδαῖο× ψυχογραφεῖ τίς παθογένειες τῆς ἀνθρώπινης καρδιᾶς καταγράφοντας τήν σημερινή πραγματικότητα περίπου δύο χιλιάδες καί ὀκτακόσια χρόνια π.Χ. Ἄς δοῦμε πῶς κυβερνοῦσαν οἱ ἡγεμόνες στήν ἐποχή του; Πῶς φέρονταν οἱ δικαστές;

«Οἱ ἄρχοντες σου ἀπειθοῦσι, κοινωνοί κλεπτῶν, ἀγαπῶντες δῶρα, διώκοντες ἀνταπόδομα, ὀρφανοῖς οὐ κρίνοντες καί κρίσιν χηρῶν οὐ προσέχοντες».[3]

«Ἀλλοίμονον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγουν καί παριστάνουν τό κακόν ὡς καλόν καί τό καλόν ὡς κακόν καί οἱ ὁποῖοι διά τῶν πράξεών των παρουσιάζουν τό σκότος ὡς φῶς καί τό φῶς ὡς σκότος, οἱ ὁποῖοι πείθουν μέ τό παράδειγμά των καί τούς ἄλλους, ὅτι τό πικρόν εἶναι γλυκύ καί τό γλυκύ εἶναι πικρόν».[4]

Θά ἔλεγε κάποιος ὅτι μέ τίς δύο αὐτές περικοπές τοῦ βιβλίου του καταγράφει τήν σημερινή πραγματικότητα.

Ἐκτός τῶν προαναφερομένων, ὁ προφητικός λόγος ἔχοντας καί ἄλλες ἐκφάνσεις προσφέρει σημαντικά μηνύματα. Γίνεται προτρεπτικός ὅταν διαβάζουμε: « Λούσασθε, καθαροί γένεσθε, ἀφέλετε τάς πονηρίας ἀπό τῶν ψυχῶν ὑμῶν, ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μου, παύσασθε ἀπό τῶν πονηριῶν ὑμῶν».[5] Γίνεται ὅμως καί προειδοποιητικός: «Ἐάν δέ μή θέλητε, μηδέ εἰσακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται×τό γάρ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα».[6]

Κορυφαῖο ὅμως γεγονός στήν προφητική του διδασκαλία εἶναι ὁ πόθος μιᾶς κοινωνίας πραγματικῶν ἀνθρώπων μέ κοινό τήν ἀγάπη, τήν συναδέλφωση καί τήν εἰρήνη τῶν λαῶν.

 «Καί θά κρίνη μεταξύ τῶν ἐθνῶν ἀναγνωριζόμενος ὑπ᾽αὐτῶν ἀνώτατος νομοθέτης καί κριτής καί θά ἐλέγξῃ ὡς κυρίαρχος πολύν λαόν. Καί ὅλοι αὐτοί θά μετατρέψουν τάς μαχαίρας των εἰς ἀλέτρια καί τά δόρατά των εἰς δρεπάνια καί δέν θά πάρη ἔθνος ἐναντίον ἔθνους μάχαιραν διά νά πολεμήσῃ κατ᾽αὐτοῦ καί δέν θά μάθουν πλέον τήν τέχνην νά πολεμοῦν ὁ εἷς κατά τοῦ ἄλλου».

 Τάδε λέγει Κύριος…

---

[1] Ἠσ.1,7.

[2] Ἡ μετάφραση εἶναι τοῦ καθηγητοῦ Παναγιώτου Τρεμπέλα βλ. Ὑπόμνημα εἰς τόν Προφήτην Ἠσαΐαν, Ἀθῆναι 1990, σ.22.

[3] Ἠσ.1,23.

[4] Τρεμπέλα Παν.,  Ὑπόμνημα εἰς τόν Προφήτην Ἠσαΐαν, Ἀθῆναι 1990, σ.80.

[5] Ἠσ.1,16

[6] Ἠσ.1.19.

Εἶναι ὁ Χριστιανισμός θρησκεία;

               τοῦ ἀρχιμ.Ἰακώβου Κανάκη

Στό σοβαρό αὐτό ἐρώτημα ἡ ἀπάντηση εἶναι ὄχι ἀφοῦ ἡ θρησκεία ὡς ὅρος ἔχει ἀρνητική ἔννοια. Ὑπάρχουν πολλές θρησκεῖες πού δημιουργήθηκαν ἀπό τήν ἀρχαιότητα ἔως καί τίς μέρες μας. Καί λέω δημιουργήθηκαν γιατί ὑπάρχουν ὡς ἔργα «χειρῶν ἀνθρώπων», ὡς κατασκευάσματα τῆς ἀνθρώπινης διάνοιας. Πράγματι, ὁ ἄνθρωπος βλέποντας ὅτι εἶναι πολύ μικρός μέσα στήν ἀπέραντη δημιουργία, ἀνασφαλής μέσα στά πλαίσια καί τίς ἐξελίξεις δίπλα του, πού μοιάζουν νά τοῦ ἀπειλοῦν τήν ἴδια του τήν ζωή, βρισκόμενος σάν σταγόνα στόν ὠκεανό δημιουργεῖ θεότητες γιά νά ἑρμηνεύσει τά ἄγνωστα γι᾽αὐτόν καί νά ἡσυχάσει. Αὐτό ἀκριβῶς εἶναι καί ὀνομάζεται θρησκεία. Ἡ δημιουργία θρησκείας δηλαδή ἀφορᾶ στήν κάλυψη αὐτοῦ τοῦ ὑπαρξιακοῦ κενοῦ, αὐτῆς τῆς ἀνασφάλειας. Πρόκειται λοιπόν γιά κάτι πού μοιάζει φυσικό μέν καί ἀναγκαῖο, ἀλλά καί ταυτόχρονα ἀσθενές, παθολογικό καί μή πραγματικό. Ὁ Χριστιανισμός εἶναι τό ἀκριβῶς ἀντίθετο, γι᾽αὐτό καί δέν εἶναι θρησκεία! Τί εἶναι ὅμως; Εἶναι κίνηση τοῦ Θεοῦ νά βρεῖ τόν ἄνθρωπο καί νά τοῦ ἀποκαλυφθεῖ. Ἡ πίστη στό Χριστό εἶναι ἀποκάλυψη Θεοῦ, ἀφοῦ ὁ Πλάστης ἀναζητᾶ τό πλάσμα Του. Αὐτή ἡ ὑπερφυσική θεία Ἀποκάλυψη χαρακτηρίζει καί διακρίνει τόν Χριστιανισμό ἀπό ὁποιαδήποτε ἄλλη δοξασία. Αὐτή ἡ ἀλήθεια δηλώνει ὅτι ἡ πίστη στό Χριστό δέν εἶναι θρησκεία.

Πῶς ὅμως ἀποκαλύπτεται ὁ Θεός στήν Παλαιά Διαθήκη;

Μέσω «σημείων», δηλαδή μέσω θαυμαστῶν γεγονότων.[1] Τό πιό σύνηθες εἶναι τό σημεῖο νά δίνεται μέσω ἐνυπνίων, χρησμῶν καί προφητειῶν.[2] Ὡς πρός τό θέμα αὐτό μέ σαφήνεια διαβάζουμε: « καί ἐπηρώτησεν Σαούλ διά Κυρίου καί οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῷ Κύριος ἐν τοῖς ἐνυπνίοις καί ἐν δήλοις καί ἐν τοῖς προφήταις».( Α´Βασ. 28,6). Γιά τά ἐνύπνια καί τήν προφητεία θά ἀναφερθοῦμε σέ ἄλλη εὐκαιρία. Ὡς πρός τούς χρησμούς ὅμως μποροῦμε νά ποῦμε μερικά συνοπτικά στοιχεῖα. Τό ἱερό κείμενο στό Α´ Βασιλειῶν ἀναφέρει ὅτι μεγάλες μορφές ὅπως οἱ Σαούλ καί Δαβίδ πρίν ἀπό σημαντικές ἀποφάσεις τους συμβουλεύονταν τούς χρησμούς. ( Α´ Βασ. 14, 18. 22,10. 23,6). Ἡ πληροφόρηση αὐτῆ τῶν βασιλέων συνδέεται μέ τά «Οὐρίμ» καί τά «Θουμμίμ» πού ἦταν ἀντικείμενα (κλήροι), τά ὁποῖα ἰσοδυναμοῦσαν τά πρώτα γιά θετική ἀπάντηση ἐνῶ τά δεύτερα γιά ἀρνητική. «Αὐτά τοποθετοῦνταν στό περιστήθιο («λογεῖον» Ο´), πού ἦταν δεμένο πάνω στό ἱερό ἔνδυμα Ἐφούδ τοῦ ἀρχιερέα, καί σχετίζονταν μέ τό ἔργο του ὡς μεσάζοντα μεταξύ Θεοῦ καί τοῦ λαοῦ του. Μέ τούς κλήρους οἱ ἰουδαῖοι μάντευαν τή θέληση τοῦ Θεοῦ σέ σοβαρά ζητήματα (βλ. Α´Βασ. 14, 37-41. 23,2.11. 30, 7-8. Β´Βασ. 2,1. 5,19 κ.ἄ.)».[3] Τά Οὐρίμ καί τά Θουμμίμ θά περιέλθουν στήν ἀφάνεια μετά τήν βασιλεία τοῦ Δαβίδ, τότε πού ἐμφανίζονται οἱ προφῆτες. Αὐτοί θά ἀναλάβουν πλέον ἐξ ὁλοκλήρου τό ἔργο τῆς μεταφορᾶς τῶν μηνυμάτων τοῦ Θεοῦ στούς ἀνθρώπους. Ὅμως γιά τήν δημιουργία τῆς προφητείας, τίς μορφές της καί τήν διατήρησή της μέχρι καί σήμερα θά γίνει ἀναφορά σέ ἐπόμενο κείμενό μας.

---

[1] Γιά τό θέμα αὐτό διαβάζουμε στό Βιβλίο Α´Βασιλειῶν (20,22. 25,32).

[2] Καλαντζάκη Σ., Εἰσαγωγή στήν Παλαιά Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2006, σ.418.

[3] Καλαντζάκη Σ., Εἰσαγωγή στήν Παλαιά Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2006, σ.418.

Εισαγωγή στο Βιβλίο των Κριτών.

                                                τοῦ ἀρχιμ.Ἰακώβου Κανάκη

Τό βιβλίο «Κριτές» τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἀνήκει στά λεγόμενα Ἱστορικά βιβλία. Ἀποτελεῖται ἀπό 21 κεφάλαια στά ὁποῖα ἐξιστορεῖται τό ἔργο τῶν Κριτῶν γιά τήν κατάκτηση καί ἑδραίωση τῶν ἰσραηλιτῶν. Ποιοί ὅμως ἦταν οἱ Κριτές καί ποιό ἦταν ἀκριβῶς τό ἔργο τους; «Οἱ Κριτές ἦταν στρατιωτικοί ἡγέτες, πού ἀναδεικνύονταν ἀπό τό Θεό γιά νά τεθοῦν ἐπικεφαλῆς τοῦ Ἰσραήλ σέ ὧρες κρίσιμες γιά τήν ἐθνική ἱστορία του καί νά τό σώσουν».[1] Τά πρόσωπα αὐτά διακρίνονταν γιά τήν εὐσέβειά τους καί τήν ἀνδρεία τους καί ἦταν προικισμένοι μέ ἰδιαίτερες σωματικές καί πνευματικές δυνάμεις. Πρόκειται γιά ἡγετικές μορφές τοῦ Ἰσραήλ πού ἀναλάμβαναν τήν διάσωση τοῦ λαοῦ ἀπό δύσκολες καταστάσεις. Μέ τήν δύναμη τοῦ Θεοῦ ἀντιμετώπιζαν τούς ἐχθρούς καί ἔσωζαν τήν χώρα ἀπό δυσκολίες.[2] Σημαντική σημείωση εἶναι ὅτι τό ἀξίωμα τους δέν ἦταν κληρονομικό. Στό βιβλίο ἀπαντοῦν δώδεκα Κριτές, μεγάλοι καί μικροί, ἀνάλογα μέ τίς μικρές ἤ μεγαλύτερες διηγήσεις πού ἀναφέρονται. Μεγάλοι εἶναι οἱ Γοθονιήλ, Ἀώδ, Δεββώρα, Γεδεών, Σαμψών καί Ἰεφθάε καί Μικροί  οἱ Σαμεγάρ, Θωλά, Ἰαείρ, Ἀβαισάν, Αἰλώμ καί Ἀβδών.[3]

Θέλοντας νά ἀποτυπώσουμε συνοπτικά τήν κατάσταση στά χρόνια τῶν Κριτῶν θά λέγαμε ὅσα λέει ὁ καθηγητής Καλαντζάκης: « Οἱ ἰσραηλίτες, μετά τήν ἐγκατάστασή τους στήν Χαναάν καί τήν ἐπαφή τους μέ τούς εἰδωλολάτρες κατοίκους της, υἱοθετοῦν τίς συνήθειές τους, ἔρχονται σέ ἐπιγαμίες μαζί τους καί προσκολλοῦνται στήν λατρεία τῶν θεοτήτων τους. Ἡ συμπεριφορά αὐτή προκαλεῖ τήν ὀργή τοῦ Γιαχβέ, ὁ ὁποῖος, γιά νά τούς τιμωρήσει, τούς παραδίδει στήν καταπίεση τῶν ἐχθρῶν τους. Τό ἔλεός του ὅμως γι᾽αὐτούς ὑπερισχύει καί ἡ τιμωρία τους αἴρεται μέ τή παρέμβαση τῶν Κριτῶν.

Γιά ἕνα διάστημα λοιπόν, ὁ ἕνας μετά τόν ἄλλο οἱ Κριτές ἐπιλέγονται ἀπό τό Θεό γιά νά σώσουν τόν Ἰσραήλ ἀπό τήν ἐχθρική ἐπιβουλή, ὅταν αὐτός ἐκτρέπεται στήν εἰδωλολοτρία καί ὑφίσταται τήν ἴδια τιμωρία. Ὅσο χρόνο διαρκεῖ ἡ παρουσία τοῦ κριτή, ὁ λαός ζεῖ εἰρηνικά καί σύμφωνα μέ τό θεῖο νόμο.  Μόλις ὅμως πεθάνει, ὀλισθαίνει ἐκ νέου στήν ἀποστασία. Αὐτή ἡ κατάσταση, τῆς ἐμμονῆς δηλ. στήν παραβίαση τῆς Διαθήκης, ἐξαντλεῖ τήν ἀνοχή τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος τήν τερματίζει μέ τήν ἀπόφασή του νά ἐπιτρέψει τήν παραμονή τῶν εἰδωλολατρῶν στή Χαναάν ἀντί νά τούς διώξει, γιά νά δοκιμάσει μέσω αὐτῶν τήν πιστότητα τοῦ λαοῦ του».[4]

Μέ αὐτήν  τήν σύντομη ἀλλά κατατοπιστική προσέγγιση περί τῶν Κριτῶν, μποροῦμε τώρα νά προχωρήσουμε στόν χρονικό προσδιορισμό  τῆς περιόδου δράσης τους  ὅπου ἐντοπίζεται μεταξύ τοῦ 1200 καί 1020 π.Χ. Ὠστόσο τά χρονολογικά δεδομένα πού ἀναφέρονται στό βιβλίο ἐκτείνουν τά γεγονότα σέ 410 ἔτη ὡς χρονικά ὅρια τῆς ἐποχῆς τῶν Κριτῶν. Εἶναι βέβαιο ὅτι τό ζήτημα θά ἀπασχολήσει τούς εἰδικούς καί στό μέλλον.[5]

Ἀλλά καί ὡς πρός τόν συγγραφέα τοῦ βιβλίου ὑπάρχει ἀμφιβολία, μέ ἐπικρατέστερη ἄποψη αὐτήν πού ὑποστηρίζει τόν προφήτη Σαμουήλ.[6]

Τό πιό ἐνδιαφέρον ὅμως μέρος κάθε βιβλίου τῆς Ἁγίας Γραφῆς εἶναι αὐτό καθεαυτό τό περιεχόμενό του, ἡ διδασκαλία του. Ἔτσι, γιά τό βιβλίο τῶν Κριτῶν δύο εἶναι τά σημαντικά σημεῖα πού πρέπει ὁπωσδήποτε νά σταθοῦμε. Τό πρῶτο, τό συναντήσαμε καί στό βιβλίο τοῦ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, ἀφορᾶ στήν θεολογική προσέγγιση τῶν ἱστορικῶν γεγονότων τῆς ἐποχῆς καί τό δεύτερο στήν πνευματική ἐπιβολή τῆς θρησκείας τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ στήν εἰδωλολατρία.

Ὡς πρός τό πρῶτο θέμα θά πρέπει νά λάβουμε ὑπόψιν μας ὅτι τά ἱστορικά γεγονότα τῆς ἐποχῆς τῶν Κριτῶν, ὅπως καί κάθε ἐποχῆς, δέν εἶναι τυχαῖα. Ὁ Θεός κατευθύνει τήν ἱστορία  μέ σκοπό τήν ἐκπλήρωση τοῦ σχεδίου Του. Δέν βρίσκεται ἀπαθής στά συμβαίνοντα στόν κόσμο ἀλλά κανείς δέν μπορεῖ μέ βεβαιότητα νά ἑρμηνεύσει τίς βουλές Του. Πάντως τό σχῆμα πού ἀπαντᾶ στήν σχέση Θεοῦ καί ἰσραηλιτῶν, ἀλλά καί γενικότερα Θεοῦ καί ἀνθρώπων, εἶναι τό γνωστό «ἁμαρτία-τιμωρία, μετάνοια-σωτηρία».[7] Ἔτσι, παρατηροῦμε ὅτι ἡ ἀπομάκρυνση τοῦ λαοῦ ἀπό τήν πραγματική λατρεία τοῦ Θεοῦ καί ἡ προσκόλλησή του στήν εἰδωλολατρία ἀκολουθεῖται ἀπό τιμωρία. Ὅταν ὅμως στήν συνέχεια ὁ λαός ζητᾶ μετανοημένος τήν συγχώρεση ἀπό τόν Θεό, τοῦ προσφέρεται ἁπλόχερα. Βρίσκεται πάντα πρόθυμος σέ βοήθεια τήν ὁποία προσφέρει μέσω ἐκλεγμένων προσώπων ἀπό τόν Ἴδιο καί ἐν προκειμένῳ μέσω τῶν Κριτῶν.

Τό δεύτερο σημαντικό ζήτημα πού βλέπουμε στό βιβλίο τῶν Κριτῶν εἶναι ἡ πνευματική ἐπιβολή τῆς θρησκείας τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ στήν εἰδωλολατρία. Οἱ ἰσραηλίτες ἔχουν ἐγκατασταθεῖ στήν Χαναάν ἀλλά ὄχι ἀκόμα πλήρως. Πρέπει νά ἑδραιωθοῦν καί νά καταστοῦν ἕνα ἑνιαῖο κράτος. Αὐτό ὅμως δέν ἦταν μόνο θέμα ἐδαφικό ἀλλά κυρίως πνευματικό, ἰδεολογικό. Χρειάζεται λοιπόν τά ἤθη καί τά ἔθιμα, οἱ θρησκευτικές καί ἠθικές ἀξίες νά λειτουργήσουν καί νά ἑνώσουν τόν λαό. Ἐξ αὐτῶν κυρίως ἡ θρησκεία ἀποτελεῖ τόν συνεκτικό δεσμό γιά τήν ἑνότητα αὐτή.

 Ποιά ὅμως εἶναι ἡ βασική θεολογική ἰδέα πού συναντᾶμε; Ὁ Θεός πού εἶναι ὁ Θεός τῶν Πατέρων τους, ὁ Θεός τῆς Διαθήκης τοῦ Σινᾶ, ὁ Θεός πού ἔθρεψε τό λαό στήν ἔρημο ὁμοιάζει Θεός ζηλωτής πού δέν ἀνέχεται ἄλλον ἀντίζηλο,  οὔτε μπορεῖ νά ταυτιστεῖ μέ ἄλλον Θεό. Οἱ ἀνθρωπομορφικές αὐτές ἐκφράσεις δεικνύουν τό προσωπικό καί ἔντονο ἐνδιαφέρον τοῦ Θεοῦ γιά τόν ἄνθρωπο. Μέ αὐτόν τόν τρόπο προσέγγιζουμε  τίς ἐκφράσεις αὐτές καί χαιρόμαστε πού ὁ Θεός βρίσκεται καί θά βρίσκεται τόσο κοντά μας καί τότε καί τώρα καί στούς ἀτελεύτητους αἰῶνες.

Τέλος, ἡ Ἐκκλησία κάνει χρήση τοῦ βιβλίου τῶν Κριτῶν, ὅπως γιά παράδειγμα τῆς περικοπῆς γιά τήν κλήση τοῦ κριτή Γεδεών.[8] Γιά τήν μελέτη τῶν Πατέρων καί ἐκκλησιαστικῶν συγγραφέων περί τοῦ θέματος μπορεῖ ὁ ἐνδιαφερόμενος νά μελετήσει τούς: Θεοδώρητο Κύρου,[9] Προκόπιο Γάζης,[10] Θεόδωρο Πρόδρομο[11] καί Ὠριγένη.[12]

---

[1] Σ. Καλαντζάκη, Είσαγωγή στήν Παλαιά Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2006, σ.387.

[2] Σ. Καλαντζάκη, Είσαγωγή στήν Παλαιά Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2006, σ.388.

[3] Συνδεόμενοι μέ τό ἔργο τῶν Κριτῶν εἶναι οἱ Βαράκ καί Ἀβιμέλεχ πού δέν εἶναι ὅμως οἱ ἴδιοι Κριτές.

[4] Σ. Καλαντζάκη, Εἰσαγωγή στήν Παλαιά Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2006, σ.388.

[5] Βλ. Π. Μπρατσιώτου, Εἰσαγωγή εἰς τήν Παλαιάν Διαθήκην, Ἀθῆναι 1993, σσ. 165-167.

[6] Βλ. Π. Μπρατσιώτου, Εἰσαγωγή εἰς τήν Παλαιάν Διαθήκην, Ἀθῆναι 1993, σσ. 160-162.

[7] Σ. Καλαντζάκη, Εἰσαγωγή στήν Παλαιά Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2006, σ.395.

[8] Κρ. 6,11-24.

[9] PG 80, 485-518.

[10] PG 87, 1041-1086.

[11] PG 133, 1137-1146.

[12] PG.12, 949-990.